Komi kuran jateminɛnan baarakɛminɛn jɔnjɔnw dɔ ye, kuran jateminɛnan minw be kɛ ni fazi kelen- ye, olu yiriwali be taga ɲɔgɔn fɛ ni adamadenw ka kuran baaracogo yiriwali ye. Kabini kuran baara kɛra ka caya- saan kɛmɛkulu 19nan laban na, kuran jateminɛnanw ka bɔli n’u ka ɲɛtaga ma dan kuranko lɔnniya ma dɔrɔn, nka a ye nɔɔba to kuran minɛcogo kan fana bi iziniw ni sigiyɔrɔw ka ɲɛnamaya kɔnɔ.
San 1880 wagati la, Edison ka kuran bɔli fɛɛrɛ min be baara kɛ ni kuran ye, o y’a to kuran sumalan fɔlɔw bɔra. Ka bɛn saan 1889, Alemaɲi ɛnzeniyɛri Hermann Aron ye kuran jateminɛnan dɔ dilan min basiginin lo kuran jateminɛli sariya kan, o min tun be kuran hakɛ jati cogo tilennin na nɛgɛ iyɔnw ka tagama sumanin fɛ jii kɔnɔ. Nka, o minan tun tɛ se ka baara kɛ koɲuman ani a ladonni tun ka gwɛlɛ, o kama a tun ka gwɛlɛ mɔgɔw ma k’a lɔn. San 1890, yɛlɛmayɛlɛmalanw ka yɛlɛmani y’a to induction kuran jateminɛnan dɔ bɔra min be se ka baara kɛ koɲuman. Saan 1896, Ameriki lɔnnikɛla Elihu Thomson ye jagokɛyɔrɔ ka kuran jateminɛnan fɔlɔ dilan min be se ka baara kɛ ni fazi kelen ye. O fɛɛrɛ, min be baara kɛ ni sariyakolo ye min b’a to aliminiyɔmu diski dɔ be yɛlɛma yɛlɛma ani a be yɛlɛmayɛlɛma, o y’a to kuran fanga be se ka suma cogo tilennin na. A ka baarakɛcogo nɔgɔman n’a ka lannayaba kosɔn, o fɛɛrɛ kɛra fura ye min be se ka kɛ diɲɛ kɔnɔ saan kɛmɛkulu 20nan tilancɛ fɔlɔ la.
Saan kɛmɛkulu 20nan cɛmancɛ la, -ka taga se - laban ma, yɛlɛmani minw kɛra ɔridinatɛri fɛɛrɛw la, o y’a to kuran jateminɛnan kuraw bɔra. San 1970 wagati la, sɛrɛkiliw baarali y’a to kuran jateminɛlanw be se ka laada jateminɛnanw nɔɔ ta dɔɔni dɔɔni, o min be jateminɛ kɛ ka ɲɛ ani k’a to mɔgɔw tɛ se ka ɲɔgɔn sɔsɔ. Saan kɛmɛkulu 20nan laban na, mikroporosɛsi fɛɛrɛw donni ye kuran jateminɛnanw fanga bonya tugun ni kunnafoniw marali ani yɔrɔjan kumaɲɔgɔnya setigiya ye, o min ye jusigilan bila nɛgɛjuru hakilimanw yiriwali la. Kabi saan kɛmɛkulu 21nan na, kuran jateminɛlan minw be kɛ ni fazi kelen ye, olu be taga dɔɔni dɔɔni ka taga dizitali ni ɲɔgɔndɛmɛ fan fɛ, ka jateminɛ kɛ sira fila fɛ ani kɔlɔsili kɛ wagati yɛrɛ yɛrɛ la, ka kuran sɔrɔcogo tilannin ani baarakɛlaw ka marali makow ɲɛnabɔ.
Ka bɔ mansinw ka yɛlɛmafɛnw na ka taga a bila fɛn hakilimanw na, kuran jateminɛnan minw be kɛ ni fazi kelen ye, olu ka tariki b’a yira ko adamadenw be jijalibaw kɛra ka kuran mara ka ɲɛ. Bi, a tɛ kuran ka fakitiri sarali dɔrɔn ye, nka a ye yɔrɔ nafaman ye fana kuran ɛntɛrinɛti kɔnɔ, min be to ka fɛɛrɛw dɛmɛ diɲɛ kɔnɔ kuran yɛlɛmani kama.
